Klassieke composities die je de stuipen op het lijf jagen

De terugkeer van de dood, heksennacht, vampierlegendes... Muziek brengt al sinds mensenheugenis een ode aan morbide en onfatsoenlijke onderwerpen. Van de grote klassiekers uit de 18de en 19de eeuw tot hedendaagse stukken, een bloemlezing van de werken die verschrikking en angst inboezemen.

Toccata en Fuga in d-mineur - van Johann Sebastian Bach (1707)

Toccata en Fuga in d-mineur - van Johann Sebastian Bach (1707) © Elias Gottlob Haussmann et Nick Kenrick (Flickr)

Dit is waarschijnlijk het bekendste werk voor orgel wereldwijd en misschien wel het populairste stuk van Bach ooit. Van Fantasia tot de Adams Family, bij de Toccata denken we meteen aan een kasteel waar het spookt en aan een luguber decor. In de klassieke muziek is een toccata een stuk voor een toetseninstrument waarmee dit instrument kan worden 'getest', door veel en snel noten te spelen. Een fuga is een hoofdthema dat de indruk geeft geen einde te hebben. Deze muziekvorm werd erg gesmaakt door Bach.

Droom van een heksensabbat - van Hector Berlioz (1830)

Droom van een heksensabbat - van Hector Berlioz (1830) © Francisco de Goya, musée Lazare Galdiano et Pierre

De vijfde en laatste afdeling van de Symphonie Fantastique van Berlioz is een duivelse orgie. Terwijl een jonge musicus probeert zich van het leven te beroven, valt hij ten prooi aan huiveringwekkende beelden van een vreselijke groep schaduwen, tovenaars en monsters allerhande, die zijn samengetroept voor zijn begrafenis. Met deze daadwerkelijk demonische partituur slaagt de componist in zijn huzarenstukje en creëert hij een lugubere sfeer waarin achtergrondgeluiden, hoongelach en andere intimiderende geluiden samenvloeien.

Erwartung – van Arnold Schönberg (1909)

Erwartung – van Arnold Schönberg (1909) © Florence Homolka et Jens Schott Knudsen (Flickr)

Een vrouw wandelt alleen in het bos en ontdekt het lijk van haar geliefde. De toon wordt gezet vanaf de eerste noten. Uiteindelijk wordt ze gek en herinnert ze zich dat ze hem zelf heeft gedood. Schönberg werkt zijn idee uit tot het eind en componeert een verhaal over paranoia en psychiatrische ziekte... Een schrikwekkende opera die - verrassend - in een monoloog werd gegoten voor één sopraan, begeleid door een groot orkest.

Der Vampyr – van Heinrich Marschner (1828)

Der Vampyr – van Heinrich Marschner (1828) © Alan Berning (Flickr) et F. A. Jung

De vampieren uit de tienerboeken van nu hebben weinig gemeen met de monsters uit de negentiende-eeuwse Europese literatuur. Deze nachtelijke wezens worden in een opera opgevoerd, gebaseerd op een deel van de novelle The Vampyre van Byron en Polidori. Dit verhaal kwam lang vóór de roman van Graaf Dracula uit en vertelt het leven van Der Vampyr van Marsden die nog een laatste jaar uitstel vraagt op aarde voor hij voor de eeuwigheid naar de hel wordt verbannen. Zijn vraag wordt toegestaan, maar hiervoor moet hij voor middernacht drie jonge meisjes offeren... Een fabel waarvan je klamme voeten en koude rillingen krijgt!

Een nacht op de Kale Berg - van Modest Moessorgski (1867)

Een nacht op de Kale Berg - van Modest Moessorgski (1867) © Peter Lee (Flickr)

Dit symfonische gedicht liet zich inspireren door de novelle van Nicolas Gogol, La Nuit de la Saint-Jean, die zich op haar beurt baseerde op een Russische legende. Dit stuk vertolkt het sombere ritueel van de Heksensabbat. Moessorgski herwerkte dit stuk meermaals, maar kreeg helaas nooit de kans om het vertolkt door een orkest te beluisteren. Uiteindelijk is het de bewerking uit 1908 van zijn vriend Rimsky-Korsakov die een concert-blockbuster werd. Deze versie werd ook gekozen voor de finale scène van de film Fantasia van Walt Disney uit 1940.

Psycho – van Bernard Herrmann (1960)

Psycho – van Bernard Herrmann (1960) © Crédits : © 1960 Shamley Productions Inc. et Engst

De originele geluidsband is even beroemd als de film van Hitchcock zelf. En niet zonder reden! Je hoeft de muziek maar te beluisteren en de vreselijkste scènes van de meester van de horrorfilm springen meteen op je netvlies. Dit stuk wordt gespeeld door een strijkorkest en verkent alle mogelijke geluidseffecten om instant een bezwarende en onrustwekkende sfeer te creëren. Kunst van de hoogste plank.

Dodeneiland – van Sergej Rachmaninov (1909)

Dodeneiland – van Sergej Rachmaninov (1909) © Arnold Böcklin et Bain News Service

Rachmaninov liet zich voor dit stuk inspireren door een schilderij van Arnold Böcklin en hercreëerde een bijzonder lugubere sfeer. Een geslaagd opzet waarin de klagende hobo's en de sombere klarinetten de luisteraar beetje bij beetje in een diepe beroering storten. Samen met het orkest schepen we in op een dodenschip, voor een nachtelijke reis naar een eiland dat totaal verlaten lijkt door het aardse geluk.

Danse macabre (Dodendans) – van Camille Saint-Saëns (1874)

Danse macabre (Dodendans) – van Camille Saint-Saëns (1874) © Miguel Tejada-Flores (Flickr) et Nadar

Dit symfonische gedicht ademt zowel betovering als angst uit. Dit werk stelt de Dood voor die de doden uit hun graf wekt met zijn vervloekte viool. Satan leidt het bal en de sinistere ronde kan beginnen. Deze muziek is erg populair en werd gebruikt in Buffy The Vampire Slayer, Numb3rs en Grimm. De xylofoon zet het geluid van de dansende skeletten kracht bij, de violen vertolken de winterse wind en de hobo laat het gekraai van de haan horen die de ochtend aankondigt en het einde inluidt van deze dodendans...

Totentanz (Dodendans) – van Franz Liszt (1849)

Totentanz (Dodendans) – van Franz Liszt (1849) © Adolphe Braun et skittledog (Flickr)

Een andere dodendans, voor piano en orkest. Componist Liszt flirtte graag met de dood en duivelse onderwerpen. Aan hem danken we talloze andere werken met expliciete namen: La lugubre gondola, Trübe Wolken, Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen, Funérailles enz. Totentanz is een van zijn meest gepassioneerde werken, meer bepaald door de schrille en bedreigende opening door de piano, waarvan we het virtuoze karakter enkel kunnen bewonderen.

Het Masker van de Rode Dood - van André Caplet (1923)

Het Masker van de Rode Dood - van André Caplet (1923) © Universal Productions et Paul Méjat

Gebaseerd op het werk van Edgar Allan Poe met dezelfde naam, waarin de dood zich uitnodigt op het bal van prins Prospero en de twaalf slagen van middernacht luidt. Het gaat eigenlijk om het werk le Conte fantastique, een werk voor dubbelpedaalharp en strijkkwartet. Hier symboliseert het dramatische gebruik van de gewoonlijk zachte harp de dood en het ritme van de stappen van de personages, waardoor de rillingen je over de rug lopen.

Dit artikel maakt mij
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0

Dossiers

Meer dossiers
Top